Önümüzde bir yerel seçim var. Bu seçimde de ana hatlarıyla sandığa gideceğiz, seçmen kütüğünde ismimiz bulunacak, bir mühür, üç pusula verilecek. Belediye Başkanlığı, İl Genel Meclisi ve Muhtarlık için ayrı ayrı oy kullanacağız.

Sonra hangi belediyeleri kimin aldığını, il genel meclisi üyeliklerinde hangi partinin ipi göğüslediğini ve mahalle veya köydeki muhtar ve ihtiyar heyetlerinin kimler olduğunu öğrenmek için beklemeye geçeceğiz.

2019 Mahalli İdareler Genel Seçimlerinin özetinin özeti böyle...

Fakat siyasetin genel durumunda bazı değişiklikler var. Sonuçlara etki eden temel faktörlerin bazıları önemli ölçüde değişti...

***

Değişen şeylerin başında, seçmenin yerel bilgi edinme unsurlarından uzaklaşarak ulusal enformasyon kaynaklarına yönelmesi geliyor. Seçmen, seçilecek kişilerin seçim sahasındaki performansına ilişkin veriler yerine, ulusal medyadan gelen enformasyon—veya dezenformasyon—doğrultusunda tercih yapıyor. Yüzde yüz değil ama bu yönde bir eğilim var.

İkincisi de birinci değişim başlığına tavuk-yumurta bağıntısı gibi bağlı gözüküyor. Seçmen, her geçen gün daha fazla adaylardan ziyade genel merkez politikalarına oy vermeye başlıyor. Milletvekili genel seçimleri için önceki hipotez, 'Seçimlerin yüzde yetmiş oranında genel merkez politikalarına, yüzde otuz oranında milletvekili adaylarının performansına bağlı olduğu' şeklindeydi. Bu hipotezin yerel seçim versiyonu ise 'Seçim sonuçlarını belirlemekte yüzde yetmiş oranında adayların, yüzde otuz oranında ise genel merkezlerin etkili olduğu' ön kabulüydü.

Seçimlerin ana akslarından sayılan bu iki hipotez, son seçimlerde yerel aleyhine, genel merkez/ulusal enformasyon lehine harekete geçti.

Bugün itibarıyla milletvekili genel seçimlerinde genel merkez politikalarının etkisi yüzde doksan beşin üstündedir. Sadece bir kişi aday diye oraya oy veren seçmen oranının yüzde beş, bilemedin on civarını zor geçer. Yerel seçimler söz konusu olduğunda da—bazı ekstrem örnekler hariç tutulursa—adayın kimliği giderek daha önemsiz hale geliyor. Bugün için yerel seçimlerde oy kullanan seçmenin tutumlarında en az yüzde yetmiş oranında genel merkezlerin veya ulusal enformasyon kaynaklarının etkili olduğunu/olacağını öngörmek gerekir.

Burada bir övgü veya eleştiri anlamı aranmasın. Sadece bir tespit olarak kayda geçmek için ifade etmiş olalım bunu.

***

Peki niye böyle?

Bir ülkede, seçmenin yarısından fazlası bir siyasal görüş ve uyduları için oy kullanıyor, bu siyasi partinin içindeki unsurların büyük bölümü kendi oy verdikleri ve kendi partileri doğrultusunda siyaset yapan partiler dışında kalanların meşruiyetini sorgulamaya başladıysa, o seçmenin aday kim olursa olsun muhalefet partilerinden birine oy vermesini beklemek saflık olur.

Bugün AK Parti seçmeninin hatırı sayılır bir bölümü, soldaki partileri ayrılıkçı terörle, sağdakileri ise devletin içine Truva atı gibi sokulmuş hain bir örgütün sözcülüğünü yapmakla suçluyor. Bu anlayış değişmediği sürece, bunların muhalif partilerin ne söylediğini bile dinlemesini beklemek yanlış olacaktır.

Anlayacağınız Türkiye siyaseti ortadan karpuz gibi ikiye bölünmüş halde... Gündelik veya seçim dönemi siyasetleri yerelden ziyade yukarıdan veya merkezden idare ediliyor. Şu ana kadarki gelişmelere bakılırsa bunun değişmesi için ufakta bir işaret görünmüyor. Mesela dar bölge iki turlu seçim sistemi gibi bir uygulama olsa, adayın bireysel karizması siyasette daha belirleyici olabilirdi, başkanlık sistemi kurulurken böyle bir uygulamanın da hayata geçmesi bekleniyordu, olmadı. Bundan sonra olacağını düşünmek iyimserlik olur.

Buradan şu sonuca varabilirsiniz. Yaşadığınız beldede—biz Karadeniz Ereğli'de yaşıyoruz ya—yerel seçimde adayın kim olduğu, parti içi yarışlarda büyük oranda önem taşıyacaktır. Bir kez aday belirlendi mi seçmenin külliyatlı kısmının daha iyi, daha donanımlı, daha prezentabl olan adaylar yerine, kendi partisinin gösterdiği kişiye oy vermesini beklemek gerekir.

Bu yaklaşımı karamsar bulanlar mutlaka olacaktır. Fakat doğru olup olmadığı sınanabilecek bir hipotez bu.

Şunun şurasında yerel seçime ne kaldı ki?