Herkesin kişisel serüveni birbirinden farklı olduğundan, farklı dönemlere ilişkin farklı izlenimlere sahiptir. Yine de aşağı yukarı herkes bayramlarla ilgili olarak "Eski bayramlar nerede, bugünküler nerede?" demeden edemez.

Bu aslında bayramların içerik olarak değişmesinden ziyade, konuya bakanın bayramlara bakış açısının değişmesinden kaynaklanır. Öyle ya, yaş kemale ermiştir, birilerinin elini öpüp harçlık toplayan al yanaklı, gıslavet lastikli o ufak çocuk rol değiştirdi. Artık çocuklar gelip elini öpüyor, onlara harçlık, şeker verme sorumluluğunu üstlenmiş durumda. Eskiden hazzı, coşkuyu yaşıyordu, şimdi sorumluluğu...

"BAYRAMLIK" KAVRAMI

"Bayramlık" kavramı, bir miktar orta ekonomik sınıflara has bir kavram olmalı. Bu tanımlama da köy kökenlileri pek kapsamaz. Zira köyde para olsa da, olmasa da insanlar arasındaki farklar, şehirde olduğu kadar vurgulu değildir.

Velhasıl eskiden köylerde nadiren "Bayramlık" diye kıyafetler alınırdı. Eğer kazara bayrama yakın bir iki parça elbise alınmışsa, ilk kullanımı bayrama kadar bekletilirdi o kadar. Yoksa özellikle bayram alışverişi diye konfeksiyon mağazası seferleri düzenlenmezdi.

Dahası çocuklar iskarpin, potin yerine kışın gıslavet lastik—ki çizme versiyonları hala var—giyer, kışın ise terliksi pabuçların muadili olarak "Şıkşık" denilen naylon—hah, leylon derlerdi—ayakkabılardan giyerdi. Hali vakti yerinde olanların bayramlık alışverişinde çocuklar için öngördüğü alışveriş mevsimine göre bu iki kalemden biri olurdu.

KOPYACILAR CAMİDE

Yine de bayram sabahı geldiğinde varsa Gıslavet lastikler, mümkün olan en temiz, en az giyilmiş elbiselerle, bir aile büyüğünün peşinde bayram namazı için caminin yolu tutulurdu. Babaların arkalarında oğulları ile cami avlusuna girişleri hatırlanmaya değer bir manzaradır. Koltukların altında oğul sayısı kadar karpuz taşır gibi gururla, göğüs ileride , baş dik çıkarlardı birkaç basamaklık merdiveni.

Baba camide ön saflar ilerler, genelde haşarılık illetinden mustarip oğullar, daha az dikkat çekecekleri ve vakit namazlarından hayli farklı kılınan bayram namazı için önlerindeki büyüklerden kopya çekebilecekleri— ve elbette namaz bittiğinde süratle tüyebilecekleri—en arka sıralarda konuşlanırlardı. Bu arka sıraların bu evren üzerinde en muhabbetli yerlerden olmasının gizemini çözebilen varsa beri gelsin.

DEĞİŞMEYENLER... DEĞİŞENLER...

Namaz bittikten sonra—haşarı çocuklar çoktan tüymüştür—köylerindeki camiler ve ihtiyaç sahipleri için yardım toplamaya gelenler ellerinde yardımları topladıkları karton kutular veya makbuz koçanlarıyla merdivenlere dizilir, imkanı olanlar karınca kararınca hepsine ufak tefek yardımlarda bulunurdu. İmkanı veya gönlü olmayanlar ise başlarını çevirmek suretiyle bu kişileri görmemiş numarası yapardı. Cami avlusunda köyün yaşlıları dizilir, daha genç olanlar sırayla yaşlıların elini öper hayır duasını alırdı. Köylerde bu işler hala bu minvalde devam etmektedir.

Son yıllarda çocukların bayram şekeri veya harçlık toplamak için yaşadıkları mahalledeki her evin kapısını çalması adeti ortaya çıktı. Eskiden yaşlı büyüklerin ellerini öpmek için yapılan akraba ziyaretleri daha sık yapılıyordu. Bugün köylerde bayrama katılanların büyük bölümü kentlerden dönmüş olduğundan, aynı ev içindeki aile büyükleri ile biraz daha sınırlandı bayram ziyaretleri.

Eskiden birkaç köyü bir araya getiren köyler göçtü oyunları veya güreş turnuvalarının yerini ise yine birkaç köyü bir araya getiren futbol maçları aldı.

Yine de esası, özü itibarıyla bayramların gönülde bıraktığı izin değiştiğini söyleyecek mantıklı bir gerekçe yok. Biz çocukken de yaşlılar eski bayramlara özlemlerini ifade ederdi, bugün de... Çocuklar eskiden de eğlenirdi, bugün de... Her şeyin olumsuz yönde değiştiğine yönelik vehimler, insanoğlunun sakınmakta zorluk çektiği egosentrisizmin tuzaklarından biridir sadece.

Bu yüzden geri gelmeyecek günlere hasret çekerek gönüllere keder tohumları ekmeye gerek yok. Bayram demek, başka birçok şeyin yanı sıra tatlı bir tebessüm demektir. İçinden geçtiğimiz günlerde neler yaşanırsa yaşansın, tebessüm etmek için vesileler başka zamanlardan daha fazla olacaktır.

Bayramınız kutlu olsun...