Bir yönetim birimi eleştirilmezse otoriterleşir. "Mağrur olma padişahım" denilmeyen padişah kendine mutlak güç atfeder. Mutlak güç de mutlaka yozlaşır. Bunlar temel önermelerdir. Bu önermeleri test etmek isteyen, Ereğli'de basının bir bölümüyle "Ulufe" vericilerin ilişkisine baksın...

Ereğli Belediyesi'nin sübvansiyon sistemini ilandan abonelik şekline çevirmesi, ilçedeki bazı yayın kuruluşlarının yayın politikalarını buna göre yeniden revize etmesine yol açtı. Öte yandan Erdemir'in bazı haberleri bahane ederek sübvansiyon portföyünü daraltması da benzeri bir sonuç doğurdu.

Basın söz konusu olduğunda destekleme modellerine ihtiyaç var. Çünkü zaten az okuyan bir toplumda sağlıklı bir demokrasinin gerektirdiği bilgi akışını sürekli olarak sağlayabilecek mali yapıları kurmanın bir yolu neredeyse yok.

Şu anda Ereğli basınının yararlandığı desteklerin başında vasıflı gazetelerin yararlandığı Resmi ilanlar geliyor. Basın İlan Kurumu gözetiminde, valiliklerin kontrolünde verilen ilanlardır bunlar. Standart, kayıt altına alınan kriterleri yerine getiren her basın kurumu, siyasi görüşü ne olursa olsun bu ilanlardan yararlanır. Ulusal-Yerel basının yararlandığı en önemli, en adil destek budur.

İkincisi Erdemir'in yılbaşı, dini ve milli bayramlarda verdiği ilanlardır. Önceleri bunun bir nevi destek olduğu düşünülüyordu. Şirket kamudayken bir süre mümkün olduğunca bu ilanlar üzerinden basına ayar çekilmekle ilgilenilmezdi. Özelleştikten sonra da bu ilanlar devam etti. Son dönemde basında Erdemir hakkında yönetimin—veya basın bürosunun—beğenmediği haberleri yapan gazeteleri ayıklamanın yolu olarak görülmeye başlandı. Demek ki destek değil editoryal bağımsızlığa müdahale aracıymış bu.

Üçüncüsü Ereğli Belediyesi'nin Erdemir'den öğrendiği şekilde verdiği ilanlardı. Geçtiğimiz dönemde, eski belediye başkanı hakkında yazılanlar nedeniyle bazı gazetelere ilan verilmemesi, bu sistemin de editoryal bağımsızlığı tehdit etme amacı taşıdığını ortaya koyuyordu. Geçen günlerde belediye bu yöntemi terk ederek, abonelik sistemine geçti malum. Şimdi yeni uygulamanın ne şekilde işleyeceğini göreceğiz.

Daha küçük abonelik sistemleri oluşturan birkaç kurum daha vardır ama reklam ve abone gelirleri dışındaki asıl destekler bunlardan ibarettir.

***

Bu sistemin temelinden yanlış olduğunu artık görmek gerek. Zira idealde basının asıl sorumluluğu köklerini içine saldığı topluma karşıdır. Devlete, hükümete, vilayete, ulusal-yerel ekonomi ağalarına bağımlı otosansür mekanizmaları basının işlevini yerine getirmesinin önünde engellerdir.

Küçük, lokal bölgelerde, ekonomi ve kamu idaresini elinde tutanların basına verdiği destekler, bu kurumları halktan korumanın –ki basının asıl varoluş amacı bunun tam tersi; halkı bu kurumlardan korumaktır—aracına dönüşür. Bir süre sonra da yerel güç odaklarında otoriterleşmeye ve –açıkça adını koymak gerekirse— yozlaşmaya, dejenarasyona yol açar.

Kurumları temsil edenler bir süre sonra yaptıkları her şeyi doğru kabul etmeye, kendilerine yönelik eleştirel tutumları kişisel kabul etmeye, başka herkese bir miktar tepeden—Olimpos'tan—bakmaya başlarlar. Erdemir'in, işçi çıkarmalarında, Erdemir Basketbol Takımını yok etmesinde, sinemasını kapatmasında, ilçenin seçilmiş siyasetçilerine karşı özensiz tutumlarında, belki bin başka meselede geldiği nokta tam olarak budur. Belediyenin hiç değilse yeni dönemde bundan sakınması gerekir. Zira geçtiğimiz dönemde orada da durum buydu. Unutmamak gerekir ki, ağacın kurdu kendi içinde olur.

İğneyi kendine, çuvaldızı başkasına batır derler. Bu aynı zamanda basının da yozlaşmasının resmidir. Zira tamamen bağımsız olmaya gayret etmesi gereken kurumlar, göbek bağlarını halk yerine yerel güç odaklarına bağlarlar ve onların Olimpos'tan yıldırımlar yağdıran bakış açılarını benimserler. Tarihsel olarak halk özgürleşmesinin, bilinçlenmesinin en önemli enstrümanı olan basın, temel işlevini terk ederek otoriterleşme aracına dönüşür.

Basının ekonomik, siyasi ve idari güç merkezlerine karşı uzlaşmacı pozisyona girmemesi, kamuoyunun bütünü dışında kimseye karşı sorumlu olmaması gerekir. Ereğli'deki gibi, sırf Erdemir ve Belediye ile uzlaşabilmek için gazete çıkarılan bir ortamda bu ne kadar geçerli olabilir konusu tartışmalı...

Destek olabilir... Ama maksat editoryal bağımsızlığı baskılamak ise kimse heveslenmesin. İş o noktaya geldiğinde, bugüne kadarki tecrübeler, mızrağın bu şekilde çuvala sığmadığını göstermiştir.

"Kral çıplak" diyen biri hep bulunur.