Zam sözcüğü enflasyonun üç basamaklı olduğu yıllarda müptelalık yapmıştı. Toplumun bir bölümü her şeyin bir önceki güne göre değişmesinden şikayet eder, kimisi de enflasyonist ortamdan nema çıkarmaya çalışırdı.

Bugün artık Türkiye'de sözde enflasyon yüzde onun biraz üzerinde, bilemedin biraz aşağısında seyrediyor gibi.  Yine de yaşam kavgasında fiyat artışlarının ne kadar hissedildiğini düşününce, devletin rakamlarıyla uzlaşmak zor gözüküyor.

***

Mesela Ereğli'de yaşanan son ekmek zammı... Ekmeğin gramajı 250 gramdan 400 grama çıkarıldı. Fiyat ise yüzde yüz arttı. Ekmeğin boyutuyla oynanmayaydı ekmeğin fiyatı 1 lira 25 kuruş olacaktı. Yani toplamda zam 25 kuruş. Yüzde 25 oranında bir zamla karşı karşıyayız.

Fırıncılar ekmeğe 4 yıldır zam yapılmadığını söyleyerek kendilerini savunuyor ama zam yapılmadan önce de 75-85 kuruşa ekmek satan, bu sayede rekabet eden işletmeler vardı. Muhtemelen bu işletmeler de kar ediyordu. Bunlar ettiğine göre, 1 liraya satan zarar ediyorsa bunun bir ekonomi gerçeği değil basiret problemi olarak kabul edilmesi yerinde olur.

Ayrıca yüzde 25 zam çok fazla. Dört yıla yaymış olsanız, her yıl yüzde 6,25 zamma tekabül ediyor.    Yine de üç yıl zam gerekmedi de, dördüncü yılda yüzde yirmibeşlik bir zam yapmayı gerektirecek ne oldu diye sorgulamak lazım. Öte yandan zam mekanizmasının nasıl işlediği belli değil. Bu zamma karşı halkın hakkını arayabileceği merci neresi belli değil.  Fırıncılar odası zam kararını nasıl alıyor, böyle şeylerin düzenlenmesinde halkı kollayıcı görevi olan kamu kurumları ne yapıyor belli değil.

 Günde bir ekmek tüketen evlerin neden zorla öncekinin iki katı ekmek almaya zorlandığının bir izahı yok. İki ekmek-yani beşyüz gram- ekmek tüketen bir evin, yeni durumda sekiz yüz gram ekmek almaya zorlanmasını akla uydurmak kolay değil.

Hem özellikle ekmekte, olur olmaz her şeyde bir sübvansiyon uygulayan kamu idaresinin düzenleyici ve destekleyici bir rolü olması gerekmez mi?

Varsa açıklasınlar... Kamuoyu "Zam yaptık oldu" dan daha fazlasını hak ediyor.

***

Fiyat başıboşluğu ekmeğin dışında da birçok alanda söz konusu.

Mesela eve gelen doğalgaz, elektrik, su faturalarının neredeyse yarısı tüketim dışındaki farklı kalemlerden oluşuyor.  Dikkatli bakmayınca bu faturalardaki gizli zamları fark etmek de mümkün değil. Çünkü insanların bu kalemlerdeki harcamaları aydan aya değişiyor ve değişim oranı aşırı büyük olmadıkça kimsenin ruhu duymuyor. İnanmıyorsanız faturalarınızı inceleyin.

Artık evlerin vazgeçilmezi olan internette, onay verilmeyen hizmetlerin dahi faturalara aksettirilmesi nasıl açıklanabilir. Mesaj yolluyorlar, falanca hizmeti aktif ettik, istemiyorsanız hayır yazın falanca numaraya yollayın yazıyor. Falanca hizmeti aktif edelim mi diye sormuyor da, iptal için vatandaşın uğraşmasını istiyor. Ayıp diye bir şey var.

Yok mu yoksa?

***

Türkiye'nin her tarafında toplu taşımada kart kullanımını teşvik için beher seyahat başına indirim uygulanırken, Ereğli'de  bunun indirim değil, kart kullanmayanlara ceza şeklinde uygulanmasına ne demeli?

Araç sahiplerinin trafik sigortası için ödedikleri para mesela. Geçen seneye göre yüzde yüz, yüzde ikiyüz arasında gerçekleşen zamlar söz konusu.  Kimse bunu yapamazsınız demiyor da, zammı yapanlar mağdurmuş gibi onların problemlerine çözüm aranıyor. Kardeşim yapamıyorsanız yapmayın demiyorlar.

Çarşıda pazarda ne mutlu ki mart ayı enflasyonu düşük çıkmış. Ama kış aylarında soğanın, pırasanın ne bileyim bilumum taze meyve ve sebzenin fiyatları el yakıyor.  Alışmışız bu duruma, sesimizi çıkarmak aklımıza bile gelmiyor.

Akaryakıt, okul aidatları, kira bedellerindeki artışlar, çiklet-gazoz fiyatları falan derken tüm kalemler yüzde onluk enflasyon açıklamalarını boşa çıkarıyor.

Olan vatandaşa oluyor.