13. asrın son çeyreğinde Anadolu Selçuklu Devleti Moğol istilası altında sarsıldı. Mısır memluklerinin Türk kökenli Baybars'ın desteğiyle kısa bir süre Moğollar püskürtüldü ama Baybars'ın dönüşünden sonra gelen yeni dalga Moğol Saldırısı Anadolu'yu hallaç pamuğu gibi attı.

Bir dönem Ortadoğu'nun en güçlü devleti olan Anadolu Selçuklularının yerinde irili ufaklı birçok beylik bulunmaktadır. Kardeşin kardeşten şüphe ettiği, insanların yaşamının pamuk ipliğine bağlı olduğu bu dönemde, Söğüt civarındaki Ertuğrul Gazi dönemin en küçük uç beyliğini ayakta tutmaya çalışır. Ertuğrul'un ardından oğlu Osman, binlerce yıllık tarihi belirleyecek yeni bir hareketin başlangıcında, el yordamıyla bu karanlık ortamı aralamak için, çevresindeki güçlere kıyasla bir avuç görünen beylerinin birlikleriyle bir cihan imparatorluğunun ilk tohumlarını eker.

Osman Gazi bir gece rüya rüyasında, Mevlana Celaleddin Rumi, Hacı Bektaş-ı Veli'nin tedrisatından geçmiş Şeyh Edebalı'nın göğsünden bir ay doğduğunu görür.

Işıl ışıl ay, havada bir süre karanlığı aydınlattıktan sonra usulca göğsüne konar ve Osman Gazi'nin içine girer. Daha sonra göğsünden muazzam bir ağaç büyümeye başlar, bu ağaç dallanıp budaklanarak tüm alemi kaplar. Yetmiş iki milletin insanları, bu ağacın altından akan coşkun nehirlere gelir ve ağacın gölgesi altında susuzluklarını giderir.

Anadolu'da yedi yüz yıl sonraki torunlarının da yapacağı gibi bir "hayırdır inşallah" nidasıyla uyanır. Rüyasında gördüğü dönemin en büyük din bilginlerinden Edebalı'nın dizinin dibine oturup rüyasını anlatır.

Edebalı ona "Sen, Ertuğrul Gazi oğlu Osman, babandan sonra bey olacaksın. Kızım Malhun Hatun ile evleneceksin. Benden çıkıp sana gelen nur budur. Sizin soyunuzdan nice padişahlar gelecek ve nice devletleri bir çatı altında toplayacaklar, Allah nice insanın İslam'a kavuşmasına senin soyunu vesile kılacak" der.

Osman, Malhun Hatun ile evlenir. Babasının ölümünden sonra beyliğin başına geçer. Küçük beyliği bir dünya imparatorluğuna dönüştüren bir hanedanın ilk fatihidir o. Kayınpederi Edebalı bey olduğunda Osman Gazi'nin yanına gelir ve ona tüm ülkelerin, tüm devirlerin, tüm yöneticilerin gözünün içine iğneyle yazılması gereken şu nasihatları verir:

"Oğul, İnsanlar vardır, şafak vaktinde doğar, akşam ezanında ölürler. Avun oğlum avun.

Güçlüsün, kuvvetlisin, akıllısın, kelâmlısın. Ama; Bunları nerede, nasıl kullanacağını bilmezsen, Sabah rüzgârına savrulur gidersin. Öfken ve nefsin bir olup aklını yener.

Daima sabırlı, sebatlı ve iradene sahip olasın. Dünya senin gözlerinin gördüğü gibi büyük değildir. Bütün fethedilmemiş gizemler, bilinmeyenler, görülmeyenler. Ancak; senin fazilet ve erdemlerinle gün ışığına çıkacaktır.

Ananı, Atanı say, bereket büyüklerle beraberdir. Bu dünyada inancını kaybedersen yeşilken çorak olur, çöllere dönersin. Açık sözlü ol. Her sözü üstüne alma, gördün söyleme, bildin bilme.

Sevildiğin yere sık gidip gelme, kalkar muhabbetin itibar olmaz.

Üç kişiye acı: Cahiller arasındaki âlime, Zenginken fakir düşene, Hatırlı iken itibarını kaybedene. Unutma ki! Yüksekte yer tutanlar, aşağıdakiler kadar emniyette değildir.

Haklı olduğunda mücadeleden korkma. Bilesin ki! Atın iyisine doru, Yiğidin iyisine deli derler...

Ey oğul, artık Bey'sin! Bundan sonra öfke bize, uysallık sana. Güceniklik bize gönül almak sana. Suçlamak bize, katlanmak sana. Acizlik bize hoş görmek sana, anlaşmazlıklar bize, adalet sana, haksızlık bize, bağışlamak sana. Ey oğul, sabretmesini bil, vaktinden önce çiçek açmaz. Şunu da unutma ve insanı yaşat ki devlet yaşasın.

Ey oğul, işin ağır, işin çetin, gücün kıla bağlı. Allah yardımcın olsun."

***

Yedi yüz yılı aşkın süre geçtikten sonra Anadolu toprakları yine emperyalist güçlerin, dahili düşmanların şerriyle boğuştuğu bir dönemi yaşıyor.

Milletin parasıyla alınan tanklardan millete ateş açılmış, meclisine bombalar yağdırılmış, sinsi çıkar grupları millet ve devlet arasında güvensizlik tohumları ekmiş, bu uğurda komşuyu komşuya, kardeşi kardeşe kırdırmış. Vicdanın yerini öfke, adaletin yerini intikam almaya başlamış.

Edebalı'nın öğüdünü bugün yaşadığımız ortamda yeniden okumakta yarar var.