Birisi size, arkanızı görebileceğinizi söylese çok tuhaf gelmez. Mantıklı herkes, bir ayna ile bunun kolayca yapılabileceğini bilir. Bugünlerde ceplerde ayna ve tarak taşıyanların sayısı azaldığından, bunun yerine bir cep telefonu kullanılması daha yaygındır muhtemelen.

Bunun yerine birisi gelip geleceği görebileceğinizi söylese, büyük ihtimalle arkadaşın çıldırdığını falan düşünürsünüz. Yine de böyle düşünmekte aceleci olmamak gerek. Gerekli verilere sahip olan birisi geleceği bir televizyon ekranından görür gibi göremese de, aynı sebeplerin benzer sonuçları doğurmasından hareketle nelerin yaşanacağını öngörebilir.

Yani, önümüzdeki bir aynaya bakarak arkamızı gördüğümüz gibi, geçmişe bakarak geleceği bilmek mümkündür. Geçmişin değeri de buradan kaynaklanır, nostalji hisleri uyandırmasından değil. Cari bir tarih tasarımı, geçerli sonuçlar üretebildiği ölçüde anlamlıdır.

Geçerli sonuçlar üreten bir tarih tasarımı için de mutlaka geçmiş hakkında sağlam bilgiler edinmek gereklidir.

Bulanık bir aynadan arkanızı pek iyi göremezsiniz değil mi?

***

Ereğli'nin dört bin beş yüz yıllık bir tarihi olduğu öteden beri söylenen bir şeydir. Kaynak olarak gösterilen kaynakların çoğu şüphelidir. Dahası, birçoğunuzun bildiği üzere efsanelerle fena halde birbirine karışmıştır. Mesela şu Herkül'ün cehennem köpeği üç başlı Kerberos'u yakalayıp yeryüzüne çıkardığı şu meşhur masal... Bu masalın halkbilimsel değeri bir yana, tarihin yukarıda belirtilen amacı—gelecek hakkında tasavvurlarda bulunma—hakkında bir değeri olmadığı ortadadır.

Bunun yerine Ereğli limanına demir atan Ceneviz gemilerinin büyüklükleri, yelkenleri, kaç sırada kaç kürekçi bulunduğu gibi bilgiler daha anlamlıdır, çünkü gemilerin türü aynı zamanda hangi maksatla kullanıldıklarıyla ilgilidir. Limanın biçimi, kapasitesi, burada elleçlenebilen antik çağ ürünleri hakkında bilgi verebilir.

İş arkeoloji boyutuna geldiğinde, bugün için tarihi kurgulamaya veri sağlayan bir disiplinin yanı sıra ekonomik bir boyutu—turizm etkinlikleri, bilim fuarları, turlar vs—de ortaya çıkıyor. Fakat bu noktada, ilçenin turizm konusunda bugüne kadarki tarihine bakınca, gelecek için öngörülerin iyimser olması için bir neden bulamazsınız. Çünkü bugüne kadar turizm gelişigüzel gelişmeler ve festival, şenlik falan gibi anlık olaylarla sınırlı kalmıştır bu ilçede.

Oysa turizm faaliyetlerinin geliştirilmesi bir tercih ve planlama meselesidir. Bir araştırma, bulgulama, uygulama projesidir.

***

İki gün önce, Ereğli Belediyesi ve Bülent Ecevit Üniversitesi Arkeoloji Bölümü'nün ortaklaşa yürüttükleri "Heracleia Pontika (Karadeniz Ereğli)Yüzey Araştırması" konulu proje, bugüne kadar yapılan en anlamlı proje.

Aynı coğrafya içinde Ceneviz, Fenike, Yunan, Bizans kalıntıları da bulunabiliyor, İskitler gibi Karadeniz'in kuzeyinde yaşayan toplulukların üretim biçimleri de... Merhum Prof. Dr. Ali Osman Özcan, bölgede yaygın olarak taşımacılıkta kullanılan sepet ve çit türlerinin İskit kökenli olduğunu ifade ediyordu. Bölgede yerel halkın lehçeleri ile Bulgaristan bölgesinde yaşayan Türklerin lehçelerinin benzerliği bir iskan ve göç olayına dikkat çekiyordu Özcan...

Merhum Hocamız Özcan'ın dikkat çektiği başka bir şey de, bu bölgede yaşayan köylerin bir bölümünün denize hayli yakın konumlanmasına rağmen, geçimlerini tarım yaparak sağlamaya çalışmış olmasıdır. Gerçekten kent merkezleri haricinde balıkçılık neredeyse yok denecek kadar azdır.

Araştırmayı yürütecek ekiplere, köylerde tek tük enkaz halinde dahi olsa hala duran evlerin temel taşlarına bakmalarını öğütlemek gerek. Zira evlerin temelindeki taşlar sağlam olsun diye özellikle seçilirdi ve bazılarında çeşitli türlerde sütun başlıkları bulunuyordu.

Artık tarih, rivayet ve efsaneleri birbirinden ayırarak, sosyal yaşam ve üretim biçimleri üzerinden geçmişi anlamamıza olanak verecek bir geçmiş konseptimize ihtiyaç var. Eğer kararlılık içinde devam edilirse çok ilginç sonuçlara ulaşılacaktır.

O zaman, geçmişe baktığımızda, geleceği daha iyi görmemiz mümkün olacaktır. Net bir aynadan arkamızı görebildiğimiz gibi...