Aday çok... Aday dedikse partilerin milletvekili olması için halkın önüne koyacağı kişiler arasında yer almak isteyen herkes demek istiyoruz. Buna aday adayı diyorlar. O da aday bu da...

Aday adaylarının parti listelerine yatırdığı paralar bordrolulara yüksek görünse de, ülke genelinde bir seçimin maliyeti, bunun genel merkez ayağı düşünüldüğünde çok değil. Kaldı ki bordroluların çoğu bile 2 ila 11 bin lira arasında değişen bu paraları bulabilir. Anlayacağınız başlangıcın mali külfeti aday adaylarının sayısını sınırlamıyor. Bu miktar adaylık unvanını kazanan kişinin yapacağı masrafın yanında devede kulak zaten.

Hüseyin Özbakır, Faruk Çaturoğlu, Özcan Ulupınar iktidar milletvekili, Şerafettin Turpçu, Ünal Demirtaş muhalefet milletvekilleri. Ercan Candan AK Parti eski milletvekili.. Harun Akın CHP'den eski milletvekili.

Bunun dışında bürokrasiden Muharrem Erdem, Numan Korkmaz, Özgür Özen AK Parti'den adaylık başvurusu yapanlar arasında yerini aldı. İlginç bir not; AK Parti'de teşkilat görevinden istifa eden tek kişi AK Parti Ereğli İlçe Başkanı Fatih Çakır... Teşkilat geçmişi olan namzetlerden bir diğeri de eski il başkanı Hamdi Uçar.

CHP'de öyle bürokrat falan gözükmüyor. Hepsi şu veya bu şekilde siyasetin ve CHP teşkilatının içinde yer almış kişiler. Halil Posbıyık, Yaşar Balcı, Umut Başoğlu, Rahmi Yaman bu çerçeveye uyuyor.

Aynı durum MHP'de de gözüküyor. 1. Sıra adaylığı için müstafi il başkanı Hamdi Ayan banko gözüküyor. Bu dönem partide çeşitli görevler üstlenmiş, teşkilata yakın orta sınıf meslek erbabı veya esnaf adayların ağırlığı dikkat çekiyor.

İyi Parti'de ise yine kampanyanın başında adaylık için istifa eden İl Başkanı Ragıp Bayraktar bulunuyor. Bu listenin eksikleri de vardır ama muhalefet partileri aday adayı başvurularını almaya başlamadığından burada sadece buzdağının suyun üstündeki bölümünün görülebildiğini söyleyebiliriz.

NİYE ADAY OLURLAR?

Adayların niye aday olduğu konusu siyaset sosyolojisi ve psikolojisinin konularından biridir. Bunu en kestirme şekilde anlatmak kolay iş değildir.

Bir ülkede yaşayan kişiler, yaşamları boyunca belli işler başarmak, belli izler bırakmak isterler. Buna aşağı yukarı kariyer yapma tutkusu, itibar arzusu, iktidar talebi diyebilirsiniz. Sürünün "Alfa karakteri" olma dürtüsü de denilebilir belki. Bunlar daha ziyade sonsuzluk karşısında küçücük kalan bireyin, olduğundan daha büyük olma arzusunu ifade eden kişisel konulardır.

Fakat olayın bir de toplumsal boyutu var. Kimi insanlar, içlerinde yaşadıkları toplumlar için bir şeyler başarmak isterler. Bu kişiler—aslında hiç kimsenin kendisi dışında biri için bir şey yaptığı vaki değildir— bu sayede kendilerini kabullendirmek de isterler. Buna da toplumsal hedefler diyelim.

Ortalama bir adayda kişisel beklentiler ve toplumsal hedefler dediğimiz şeylerin optimum bir birleşimi vardır. Eğer kişisel kariyer hevesi ağır basarsa o kişiden toplum açısından iyi bir aday olmaz. Kendine çalışır, toplumu unutur bu aday. Toplumsal hedefleri fazla ağır basan kişi de seçilmekte sıkıntı yaşar genelde. Zira bu işler hem belli bir seviyede hırs da gerektirir.

Neticede, ideal aday derken, aslında kişisel kariyerinde ilerlemek için bölgesindeki dönüşüm ihtiyacını doğru algılayan, yeni dünyanın gittiği yöne uyum için yapılması gerekenleri bulup, onları hayata geçiren kişilerin anlaşılması daha doğrudur. Bu işin ideal karışımını taşıyan bir aday profili bulmak ise hiç de kolay iş değildir.

Bu çerçevede, bürokrat adayların daha kariyerist olduğunu düşünmek mümkün. Zira bunlar cari düzende milletvekili adayı olamasalar da mesleğinde daha iyi bir noktaya ulaşabilecekleri görüşündedir. Tam da bu nedenle iktidar partisine rağbet gösterirler. Bu da doğaldır.

Esnaf kökenliler genelde vekil olsalar da, olmasalar da adaylık veya aday adaylığı süreçlerinde bir miktar kendi reklamlarını yapmak da isterler. Bu da bir çeşit kariyerist tutum kabul edilse gerek.

HANDİKAPLAR

En önemli handikap, bunca aday adayı olmasına karşılık sadece beş milletvekilinin seçilmesinde yatıyor.

Dahası Zonguldak adayı, vilayetin her tarafının vekili olacak olsa da, adaylık sürecinde kişisel öyküsünün gerçekleştiği yerin adayı olmak gibi bir durum var. Zonguldak merkezden adaylık başvurusunda bulunacaklar, AK Parti'de mevcut vekil Hüseyin Özbakır'ın yerini, CHP'de ise Şerafettin Turpçu'nun yerini almak isterler. Birinci sıra adayları genel itibarıyla Zonguldak Merkez, ikinci sıra adayları Ereğli Alaplı, üçüncü sıra adayları ise ova bölgesinden belirlenir. Bu da aday adaylarının seçeneklerinin beş vekillikten bire düşmesine yol açıyor.

Dahası buralar için en muhtemel, en güçlü adaylar mevcut vekillerdir. Daha sonra teşkilat yöneticileri—bazı örneklerde genel merkezlerin icazetini alarak aday olanlar da var—de, eski vekiller de güçlü birer grup oluşturur. Zira teşkilat görüşleri belirleme sürecinde etkisi olan değerlendirmeler arasındadır.

Buna rağmen yine de seçim günü gelene dek bir sürü kişi aday adayı olur. Bunların—ki çoğunluğunu iktidar partisi adaylarının oluşturduğunu hatırlatalım—şansının çok düşük olduğunu bilmemeleri mümkün müdür? Mümkünse aday gösterilmesi mahzurlu sayılacak kadar öngörüsüz kabul edilmeleri gerekir. Mümkün değilse, esas amaç memlekete vekil olarak hizmet etmek değil, meşgalede bulunduğu meslekte bir üst noktaya çıkma hevesidir.

Başka bir şey değil.