Ağaca bakarken ormanı görmeyenler vardır. Ol mahiler ki derya içredir deryayı bilmezler. Görmek istemeyene hiçbir şeyi gösteremezsin, önce gönül gözünü açmalı insan...

Bu özdeyişler, Anadolu bilgeliğinin binlerce yılda ulaştığı sonuçlardan bazılarını özetlerler. Ne yazık ki aynı bilgeliğin özellikle herkesin toplu bir çılgınlık hali içinde bulunduğu olağanüstü dönemlerde aynı etkinlikle gündelik yaşama yansıdığını söylemek zor.

Sadece Anadolu bilgeliğine yormamak gerek. Bu konudünyanın her tarafında değişik mesellerle ele alınmıştır.

Mesela bir Sherlock Holmes öyküsü vardır. Şöyle:

Sherlock Holmes ile Dr. Watson kampa giderler. Güzel bir yemek yeyip bir şişe de şarabı devirdikten sonra uykuya dalarlar. Birkaç saat sonra Holmes uyanır ve arkadaşını dürtükler.

"Watson, yukarıya bak ve bana ne gördüğünü söyle."

Watson cevap verir:

"Milyonlarca yıldız görüyorum."

Holmes sorar:

"Bu sana neyi gösteriyor?"

Watson bir an düşünür ve yanıtlar:

" Astronomik olarak milyonlarca galaksinin ve dolayısıyla milyarlarca gezegenin varlığını görüyorum. Yıldızların konumuna bakarak saatin 3'ü çeyrek geçtiğini çıkarıyorum. Teolojik olarak tanrının kudretini ve kendi acizliğimizi görüyorum. Meteorolojik açıdan da bugün havanın çok güzel olacağını tahmin ediyorum. Neden sordun? Sana ne gösteriyor?"

Holmes arkadaşını sabırla dinlemiştir ama artık dayanamaz:

" Çadırımızı araklamışlar!"

***

Elbette elin altındaki verileri yorumlamak belli bir entelektüel kapasite işidir. Bu kapasiteden mahrum olanlar yürümekte olan tünelin ucunda görünen ışığı hemen tünelin sona erdiğine yorabilir. Oysa kimbilir, belki de karşıdan gelen tüneldeki bir trendir ve tedbir almadan tünelde yürüyen yayaya çarpmak üzeredir.

Bizim anonim geleneğimizde yer alan fıkralar da aynı şekilde, temel verileri yanlış yorumlayanların başına gelen felaketleri anlatan misallerle doludur. Kasıklarını tuta tuta dinleyenlerin pek azı bunlardan alınacak ibretten gerekeni alabilir. Şu Temel fıkrasında olduğu gib:

Temel bir gün motosiklet ehliyeti almaya karar verir.

Hocası ona ehliyeti verecektir fakat son bir soru sormaya karar verir. Hoca:

-Temel karşıdan bir far geliyorsa ne anlarsın?

Temel:

-Motosiklet geldiğini anlarım der.

Hocası bu cevap üzerine ehliyeti vermeyi karar verir. Temel ehliyeti aldıktan hemen sonra kaza yapar hocası

-Niye kaza yaptın diye temele sorar.

Temel:

-Karşıdan 2 far geliyordu bende ortalarında geçmeye karar verdim...

***

Kıssadan hisse şu:

Verili olan şablonlar üzerinden evren ve gerçeklik okumaya başlayanlar, er ya da geç bir noktadan sonra manipüle edildiklerini, yok yere kendilerini kandırdıklarını fark edeceklerdir. Son dönemde fazlaca gündeme gelen kandırılma olaylarına bir bakın. Biri manipüle edildiyse, aynı zamanda bir zarara da katlanmaya mecbur kalmıştır. Bu neredeyse eşyanın tabiatında olan değişmez bir kuraldır.

Bu yüzden inatlaşma uğruna eldeki verileri eğip bükmek yerine, apaçık ortada olan gerçeği kabul etmek, gelecekte yaşanacak zararları engelleyecektir.

Güneş girmiyor diye şikâyet edeceğine pencereni aç. Karanlıktan şikayet edeceğine bir mum yak.