Bu ittifaklı falan seçimlere alışmak kolay olmayacak galiba...

Geçen genel seçimde AK Parti, MHP ve BBP ittifak kurmuş, tek cumhurbaşkanı adayı etrafında partiler kendilerine oy istemişti. İyi Parti, CHP ve Saadet Partisi de ayrı bir ittifak bloğu kurmuş, fakat üç ayrı cumhurbaşkanı adayıyla seçime girmişti.

Bu sefer, AK Parti ve MHP seçim ittifakı yapıyor, CHP ile İyi Parti ittifak içinde seçime gidiyor.

Fakat akla önceki seçimdekine benzer bir ittifak gelmesin. Bu kez tüm ülkede partilerin tabanlarının ortak hareket edebileceği bir model yok. Mesela Ereğli'de hem AK Parti'nin adayı var, hem MHP'nin. Üstelik, BBP'nin de adayı var ki AK Parti'den istifa ederek geçenlerde Büyük Birlik'e katıldı.

Öbür ittifaka geçmeden buranın üzerinde düşünmekte yarar var. Bir önceki seçimin müttefikleri birbirlerine karşı nasıl siyaset yapacak? Yani BBP adayı ve MHP adayı, AK Parti'nin adayının ve geçmiş dönem icraatlarını sorgulamadan, sadece birey olarak kendisini açıklamak suretiyle nasıl oy isteyecek? AK parti adayı diğer iki siyasi partinin açmazları varsa, onları göstermeden nasıl farklı olduğunu gösterecek?

Bu soruları hafife almanızı tavsiye etmem. O zaman ilk kez böyle bir sistemle gideceğimiz seçimi tam olarak anlayamazsınız. Eğer bu üç partinin birer adayı varsa—ki var—hepsinin aynı amacı olacak. Belediye Başkanı olmak. Yerel seçimleri kazanmak.

Ne kadar BBP ittifak ortağı olmasa da, adı geçen siyasi partilerin ortak bir havuzdan oy alacağı belli. Hadi BBP'yi ayrı koyalım ama kalan iki parti de aynı ortak havuzda, birbirlerini kırıp dökmeden, birbirine zarar vermeden havuzdaki oylardan daha büyük bir payı almak için yarışacaklar. İş öyle bir noktada ki eğer tüm partiler eşit güçte asılır da oylar arasındaki bant azalırsa bu kez de Dimyat'a pirince giderken, belediye başkanlığından olma ihtimali var. Başka yerlerde ittifak yapan, al gülüm ver gülüm yapan partilerin, belediye başkanlığını "Öteki" ittifaka kaptırmasının iki partinin de ağzında ekşi bir tat bırakacağı açıkken hem de...

Genel merkezler aday gösterdikleri isimlere seçime asılmamasını söyleyemez. Söylese adaylar buna evet cevabı veremez. İttifak ortaklarından birisi öbür adaya, kendi adaylarının daha iyi olduğunu söyleyemez. Belediye başkan adayı olan kişilere, sen az kenarda dur da biz de sana başkan yardımcılığı verelim deseler, bunu da öbür adaylar kabul etmez. Son dönemde sosyal medya ve kulis dedikodularından anladığım, BBP'ye böyle bir şeyin düşünülmesinin bile söz konusu olmadığı, zira bu adayın zaten pozisyonunu AK Parti'den oy koparmak üzerine kurduğu kabul ediliyor. Fakat Cumhur İttifakı modelinin diğer iki parti arasında işletilmesinin imkansıza yakın da olsa mümkün olduğu ve MHP'den böyle bir fedakarlık yapılmasının beklendiği değerlendiriliyor. Bu yaklaşımın da işlemeyeceğini düşünmek daha yerinde.

Anlayacağınız bu cenahta seçime giren siyasilerin birbirlerine karşı siyaset yapma imkanı yok. Ereğli söz konusu olduğunda, içinde kıyma bulunmayan kıymalı Ereğli pidesine benziyor bu iş.

***

Öbür cenaha geçelim.

CHP ve İyi Parti'nin seçim ittifakı... Saadet Partisi ile dirsek teması... Bunlar siyasi partilerin tepelerinde kullanılan kavramlar. Şu ana kadar bazı beldelerde İyi Parti'nin adayı yok. İyi partililer buralarda CHP adayına destek verecekler. İlçe Merkezinde İyi Parti kendi adayını gösterdi. Saadet Partisi hala aday çıkarmakla ilgileniyor mu bilemiyorum ama bu partiden de henüz aday açıklanmadı.

Buradaki siyaseti yapan kişilerin zatından ziyade taban hareketleri daha bir öne çıkıyor. AK Parti Saadet Partisi'nde siyaset yapan kişilerce kuruldu. İyi Parti de MHP'de siyaset yapanlarca... Bu partilerin seçmenlerinin büyük bölümü ömürlerinin külliyatlı bir kesrini adayın belirlendiği CHP'ye karşı siyaset yaparak geçirdi. Varoluşlarını bile sol karşıtlığı üzerinden tanımladı.

Bu partilerin seçmenlerinin tamamının geçtim CHP'nin adayına oy vermesini, sandığa gitmesini ya da karşıt ittifaktan herhangi bir siyasi oluşuma destek vermemesini beklemek hayalcilik olurdu. İyi Parti'nin aday göstermesi, büyük olasılıkla partililerin elini güçlendirmiş olsa gerek. Hem Kendi partilerine oy verme imkanı bulacaklar, hem de ittifak ortağına zarar vermeden karşı taraftan oy isteyebilecekler.

Görüldüğü üzere bu sistem, ittifak partilerinden büyük olanları avantaj getirirken, diğer siyasal grupları yok olmanın eşiğine getiriyor. Esasen bu partilerin aynı çatı altında, farklı demokratik birimler halinde var olması bile bundan kolayken, sanki biraz da bizim siyasetin alametifarikası olan daha zor ve karmaşık olan üzerinden ilerlemesi geleneği nedeniyle tabanın kafasını en fazla karıştıracak olan bir modelle seçime gidiyoruz.

Önümüzdeki seçimde kimin kazanacağıyla ilgili birçok öngörü var—benim de var—fakat başka her şeyden ziyade bu ittifak tiplerine direncin gücü neticede etkili olacak galiba.

Burada taban hareketleri bakımından seçim sonuçlarına ilişkin bir modelleme denemesinde bulunduk. Bu işi bir de 2014 seçimleri ve 2019 seçimleri—yani yerel seçimler—arasındaki oy geçişkenlikleri ve rakamlar üzerinden modellemek mümkün.