BEKLENTİLERİ KARŞILAYACAK MI?
Karadeniz bölgesinin en önemli gelir kaynakları arasında yer alan fındık üretiminde hasat mevsimi yaklaşıyor. Tüm bölgede olduğu gibi Zonguldak'ta da üreticinin gözü düşük rekoltenin yol açacağı fiyat dalgalanmalarına çevrildi. Fındığın fiyatı bu sezon yüksek beklenmekle birlikte, üretimin düşüklüğü üreticinin hasattan beklediği verimi alamayacağı endişesine yol açtı.
Toprak Mahsulleri Ofisi Genel Müdürlüğü 2014 yılı Fındık Sektör Raporuna göre, Dünya fındık üretimi, 1960'lı yıllarda yaklaşık 250 bin ton civarında iken son 5 yıllık süreçte ortalama 778 bin tona çıktı.
Dünya fındık üretiminin yaklaşık %68'ini gerçekleştiren Türkiye'yi sırasıyla İtalya ve Azerbaycan takip ediyor. Dünyada fındık tüketiminin tamamına yakın kısmı (%91) Avrupa ülkeleri tarafından gerçekleştiriliyor ve büyük ölçüde (%80'i) çikolata ve şekerleme sanayinde ham madde olarak kullanılıyor
Dünya fındık ihracatının son 5 yıllık ortalaması kabuklu fındık karşılığı 675 bin ton olarak gerçekleşti. Bunun %76'sını Türkiye gerçekleştiriyor. (INC). Dünya fındık üretim ve ihracatının çok önemli bir kısmını Türkiye'nin sağlamasından dolayı, iç piyasada uyguladığı politikaların dünya piyasaları ve fiyatlarına etkisi de fazla.
İlk defa Doğu Karadeniz Bölgesi'nde başlanan kültür ırkı fındık yetiştiriciliği; devletin fındığa 1964 yılından sonra alım garantisi vermesi, fındığın diğer ürünlere göre daha az emekle yetiştirilen bir ürün olması, bölgeden yapılan göçler vb. etkenlerden dolayı önce Batı Karadeniz Bölgesi, daha sonra ise diğer bölgelere yayıldı.
Çiftçi Kayıt Sistemi'ne göre Türkiye'de 43 ilde fındık yetiştiriciliği yapılmasına rağmen ticarete konu olan yetiştiriciliğin tamamına yakını Trabzon, Ordu, Giresun, Samsun, Düzce, Sakarya, Zonguldak, Artvin, Bartın, Kocaeli, Sinop, Gümüşhane, Kastamonu, Rize, Bolu ve Tokat illerinde gerçekleştiriliyor. 2014 yılı TÜİK verilerine göre 702 bin hektarlık alanda fındık yetiştiriciliği yapılmaktadır. Dikim alanlarının %73'üne tekabül eden 514.115 hektarlık alan, fındığın ekolojik bölgesi olan Doğu Karadeniz'de yer alıyor.
ZONGULDAKTA ÖNEMİ ARTIYOR
Türkiye'de dekar başına üretim ABD ve Gürcistan gibi üretici ülkelerden daha düşük. FAO' ya göre dekara fındık verimi Türkiye'de 130 kg/da iken ABD'de 364 kg/da, Gürcistan'da 249 kg/da, İtalya'da 157 kg/da ve İspanya'da ise 111 kg/da'dır (FAO 2013). Türkiye'nin fındık veriminde yıllara göre önemli dalgalanmalar da görülüyor. İklim şartları, gerekli kültürel işlemlerin yeterince yapılmaması ve fındık bitkisinde görülen periyodisite gibi etkenler verimdeki dalgalanmayı arttırıyor.
Zonguldak fındık tarımında dekar başına en yüksek üretimin yapılması ile dikkat çekiyor. 2014 rakamlarına göre, Fındık üretiminin yaygın olarak yapıldığı Giresun'da dekar başına 22, Ordu'da 37, Trabzon'da 47, kilogram fındık üretilirken, bu rakam Zonguldak'ta 128 kilograma çıkıyor. 2014 verilerine göre Zonguldak'ı dekar başına 118 kilogramla Sakarya, 111 kilogramla Bartın, 108 kilogramla Bartın izliyor.
Ancak daha önceki yıllara bakıldığında, Zonguldak ve çevre illerin verimi yüksek iller arasında yer almasına rağmen, ilk sırayı almasının bölgesel ve mevsimsel koşullara bağlı olduğu gözleniyor.
Doğu Karadeniz'de bazı illerde hasat başlasa da şu an itibarıyla Zonguldak'ta tarlaların hazırlığı devam ediyor. Batı Karadeniz'de de bu sezon fındık hasadının önceki yıllara göre daha erken başlaması bekleniyor.
FİYAT ARTIŞI DÜŞEN REKOLTEYİ TELAFİ EDER Mİ?
Bilindiği gibi Tarım, Gıda ve Hayvancılık Bakanı Faruk Çelik, geçen yıl 646 bin ton olan fındık rekoltesinin bu yıl yaklaşık olarak 468 bin ton civarında olduğunu açıklayarak, " Şimdi fiyatların çok yüksek olacağı izlenimi söz konusu. Geçen yıl fiyatlar inişli çıkışlı seyretti ama bu yıl biz böyle bir tablo beklemiyoruz" demişti.
Ancak bilindiği gibi piyasada kamu veya kooperatif örgütlenmesi yoluyla alım yapan dengeleyici unsurlar ortadan kalktığından, fındık fiyatı sadece serbest piyasa koşullarına göre belirleniyor. Buna göre arzın düşük olduğu yıllarda fiyatların yüksek olması beklenir. Ancak üreticinin bir kısmının 2015 mahsulü ürününü satmamış olmasından ötürü, fiyatların rekolteyle orantılı şekilde yükselmeme olasılığı da bulunuyor.
Rekolte tahmini de anlaşılacağı üzere gerçek rekolteyi vermek için sadece bir parametre olarak kullanılıyor. Çotanak sayımlarından sonra iyice ısınan hava yüzünden fındık erken olgunlaşmaya başladığı ve bir miktar daha zayiat yaşanmış olabileceği değerlendiriliyor. Yani gerçek rekolte tahmini rekoltenin altında gerçekleşebilir ve bu da fiyatları yukarıya çekebilir. Ancak gerçekte fiyat yükselişinin rekoltedeki kaybı ne ölçüde karşılayabileceği ise henüz bilinmiyor.
Öte yandan fındık ihracatında belirleyici olan çok uluslu şirketlerin piyasayı kontrol için tekel oluşturma ve spekülatif piyasa hareketleri de üreticiyi düşündürmeye devam ediyor.
Haber : Hüseyin Aksakal